Polyfenolen

Extra vierge olijfolie (EVOO) is een hoeksteen van de mediterrane levensstijl. EVOO staat alom bekend om het vermogen om de kans op chronische aandoeningen te verminderen (Parkinson & Cicerale, 2016). De onderliggende therapeutische mechanismen worden sterk aangestuurd door de unieke polyfenolen die veel in EVOO voorkomen.Het gaat hierbij met name om oleocanthal, een polyfenol die je kan proeven, want na het doorslikken geeft oleocanthal een prikkelend effect in je keel. Hoe heftiger de prikkeling, hoe meer oleocanthal de EVOO bevat, Voorts ebvat EVOO oleuropeïne en hydroxytyrosol, twee gerelateerde polyfenolen, die je waarneemt door de licht bittere smaak die je papillen waarnemen.

Hieronder staan twee lijsten. Per lijst specificeren we de gezondheidsvoordelen die ieder van de beide polyfenolen leveren. De lijsten zijn  gebaseerd op klinisch en preklinisch biomedisch onderzoek. 

Lijst 1: Ziekten voorkomen of bestrijden met Oleocanthal

Oleocanthal is een secoïridoïde dialdehyde dat verantwoordelijk is for het kenmerkende peperachtige, prikkelende gevoel achter in de keel bij de consumptie van hoogwaardige, vroeg geoogste EVOO. Het werkt als een krachtige natuurlijke ontstekingsremmer en deelt een vrijwel identiek structureel mechanisme met de NSAID (pijnstiller) ibuprofen door het remmen van de cyclo-oxygenase (COX-1 en COX-2) routes (Segura-Carretero & Curiel, 2018).

  • Neurodegeneratieve aandoeningen (specifiek de ziekte van Alzheimer): Oleocanthal vertoont een duidelijke neuroprotectieve werking door door astrocyten aangestuurde neurale ontstekingen te verminderen en de klaring van neurotoxische amyloïde-bèta-plaques en tau-hyperfosforylering uit de hersenen te versnellen (Francisco et al., 2019).

  • Degeneratieve gewrichts- en reumatische aandoeningen (bijv. artrose en reumatoïde artritis): Door de COX-remmende werking van klassieke ontstekingsremmers te spiegelen, vermindert oleocanthal chronische ontstekingsroutes in het gewrichtskraakbeen, waardoor fysieke afbraak en pijnlijke achteruitgang worden geminimaliseerd (Francisco et al., 2019; Parkinson & Keast, 2014).

  • Maligne (kwaadaardige) en gemetastaseerde (uitgezaaide) kankers: Oleocanthal werkt as een anti-tumor molecuul door apoptose (geprogrammeerde celdoor) van kankercellen te induceren, celmigratie te onderdrukken en angiogenese (bloedvatvorming naar tumoren) te stoppen. Het toont gespecialiseerde preventieve werkzaamheid tegen borstkanker, darmkanker, leverkanker en agressief melanoom via de restrictie van de STAT3-signaalroute (Segura-Carretero & Curiel, 2018).

  • Hart- en vaatziekten en vasculaire trombose: Door zijn ontstekingsremmende eigenschappen voorkomt oleocanthal dat bloedvaten in een staat van chronische endotheeldysfunctie raken. Daarnaast werkt het als een anti-trombotisch middel door ongewenste bloedplaatjesaggregatie (klontering) tegen te gaan (Segura-Carretero & Curiel, 2018).

  • Inflammatoire luchtwegaandoeningen (bijv. astma en allergische rhinitis): Oleocanthal blokkeert de 5-lipoxygenase (5-LOX) enzymroute, die verantwoordelijk is voor de vorming van pro-inflammatoire leukotriënen die luchtwegvernauwingen en allergische reacties veroorzaken (Segura-Carretero & Curiel, 2018).

Lijst 2: Ziekten voorkomen of bestrijden met Oleuropeïne en Hydroxytyrosol

Oleuropeïne (the primaire bittere verbinding in groene olijven) en de belangrijkste metaboliet daarvan, hydroxytyrosol, bezitten een van de hoogste functionele antioxidant- en vrije radicalenvangende capaciteiten die ooit in de plantenbiochemie zijn gedocumenteerd (Bulotta et al., 2014; Vilaplana-Pérez et al., 2014).

  • Atherosclerose (aderverkalking) en coronaire hartziekten: Hydroxytyrosol beschermt lagedichtheid-lipoproteïne (LDL)-deeltjes effectief tegen oxidatie door koper of ijzer. Deze lipidestabiliserende werking wordt officieel ondersteund door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) om de opbouw van plaques in de slagaderwand te voorkomen (Bulotta et al., 2014; Vilaplana-Pérez et al., 2014).

  • Hypertensie (hoge bloeddruk): Oleuropeïne verlaagt zowel de systolische als de diastolische bloeddruk. Het werkt door vitale hersengebieden zoals de hypothalamus te beschermen tegen chronische oxidatieve stress, de mitochondriale ademhaling te verbeteren en de door Nrf2 aangestuurde natuurlijke celafweersystemen te versterken (Sun et al., 2017).

  • Metabool syndroom en diabetes type 2: Deze polyphenolen werken samen om de glykemische controle te verbeteren. Ze verlagen de nuchtere bloedsuikerspiegel, optimaliseren de insulinegevoeligheid, reguleren het totale lipidenprofiel en gaan de opslag van visceraal vet (buikvet) tegen (Frumuzachi et al., 2024; Frumuzachi et al., 2025).

  • Ziekte van Parkinson: Oleuropeïne richt zich op leeftijdsgerelateerde neurodegeneratie door oxidatieve stress en schade door vrije radicalen in de substantia nigra (zwarte kern) te neutraliseren. Hierdoor worden de specifieke dopamineproducerende neuronen beschermd waarvan het verlies motorische stoornissen veroorzaakt (Sun et al., 2017).

  • Inflammatoire darmziekten (specifiek colitis ulcerosa): Klinische onderzoeken tonen aan dat blootstelling aan oleuropeïne de expressie van inflammatoire markers in het darmslijmvlies downreguleert (vermindert), wat leidt tot een directe onderdrukking van gevaarlijke verhogingen van COX-2 en interleukine-17 (IL-17) in het colonweefsel (Frumuzachi et al., 2024).

  • UVB-geïnduceerde huidveroudering en huidbeschadiging: Hydroxytyrosol en oleuropeïne blokkeren de afbraak van de cellulaire matrix veroorzaakt door zonnestraling. Ze onderdrukken de schadelijke matrix-metalloproteinase (MMP-13) enzymen die in verband worden gebracht met de afbraak van de huidbarrière, cellulaire veroudering en vroege huidmaligniteiten (Bulotta et al., 2014).


Hoe gebruikt u polyfenolrijke olijfolie?

Om optimaal te profiteren van de hoge concentratie aan gezonde stoffen (zoals oleocanthal en oleuropein), adviseren wij om deze olie puur en koud te gebruiken. Bij verhitting gaan de kwetsbare polyfenolen en hun krachtige werking namelijk deels verloren.

Tips voor dagelijks gebruik:

  • De gezonde start: Neem dagelijks één tot twee eetlepels in de ochtend op nuchtere maag, of besprenkel het direct over uw ontbijt (bijvoorbeeld door de yoghurt of havermout).

  • Als koude afwerking: Gebruik de olie als 'finishing touch' over salades, gestoomde groenten, soepen, pasta of een stukje vis en vlees nadat het gerecht is bereid.

Vervang ongezonde vetten

Maak van olijfolie uw primaire bron van essentiële vetten. Vervang hiermee zoveel mogelijk vetten die rijk zijn aan verzadigde vetzuren of omega 6-vetzuren, zoals:

  • Harde vetten: Boter, margarine en halvarine (voor op brood).

  • Bewerkte oliën: Zonnebloemolie, maïsolie, sojaolie en kant-en-klare sladressings of vloeibare bakvetten.

  • Dierlijke vetten: Vlees en vleesprodukten, melk, room, kaas, ossewit

Wellicht ten overvloede: noten, avocado’s en vis bevatten gezonde vetten en vormen een goede aanvulling op olijfolie-rijke voeding.

Referenties

Bulotta, S., Celano, M., Lepore, S. M., et al. (2014). Beneficial effects of the olive oil phenolic components oleuropein and hydroxytyrosol: focus on protection against cardiovascular and metabolic diseases. Journal of Translational Medicine, 12, 219. https://doi.org/10.1186/s12967-014-0219-9

Geciteerd door: 545

Francisco, V., Ruiz-Fernández, C., Lahera, V., et al. (2019). Natural Molecules for Healthy Lifestyles: Oleocanthal from Extra Virgin Olive Oil. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 67(14), 3845–3853. https://doi.org/10.1021/acs.jafc.8b06723

Geciteerd door: 82

Frumuzachi, O., Gavrilaș, L. I., Vodnar, D. C., Rohn, S., & Mocan, A. (2024). Systemic Health Effects of Oleuropein and Hydroxytyrosol Supplementation: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials. Antioxidants, 13(9), 1040. https://doi.org/10.3390/antiox13091040

Geciteerd door: 42

Frumuzachi, O., Kieserling, H., Rohn, S., & Mocan, A. (2025). The impact of oleuropein, hydroxytyrosol, and tyrosol on cardiometabolic risk factors: a meta-analysis of randomized controlled trials. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 1–21. https://doi.org/10.1080/10408398.2025.2453090

Geciteerd door: 23

Parkinson, L., & Cicerale, S. (2016). The Health Benefiting Mechanisms of Virgin Olive Oil Phenolic Compounds. Molecules, 21(12), 1734. https://doi.org/10.3390/molecules21121734

Geciteerd door: 246

Parkinson, L., & Keast, R. (2014). Oleocanthal, a Phenolic Derived from Virgin Olive Oil: A Review of the Beneficial Effects on Inflammatory Disease. International Journal of Molecular Sciences, 15(7), 12323–12334. https://doi.org/10.3390/ijms150712323

Geciteerd door: 226

Segura-Carretero, A., & Curiel, J. A. (2018). Current Disease-Targets for Oleocanthal as Promising Natural Therapeutic Agent. International Journal of Molecular Sciences, 19(10), 2899. https://doi.org/10.3390/ijms19102899

Geciteerd door: 40

Sun, W., Frost, B., & Liu, J. (2017). Oleuropein, unexpected benefits! Oncotarget, 8(11), 17409–17409. https://doi.org/10.18632/oncotarget.15538

Geciteerd door: 78

Vilaplana-Pérez, C., Auñón, D., García-Flores, L. A., & Gil-Izquierdo, A. (2014). Hydroxytyrosol and Potential Uses in Cardiovascular Diseases, Cancer, and AIDS. Frontiers in Nutrition, 1, 18. https://doi.org/10.3389/fnut.2014.00018

Geciteerd door: 188

NB: Raadpleeg altijd je arts als je medicijnen wilt vervangen door olijfolie.